Chhatrapati Sambhajinagar, July 14: The Buddhist Chaitya Hall is regarded as one of the finest examples of ancient religious architecture. The stupa within the Chaitya Hall is a central element of the Buddhist tradition, and its design evolved over different historical periods. The stupa in Cave No. 4 of the Aurangabad Caves is a remarkable example of ancient architecture. Dating back nearly two thousand years, it stands not as a monument built through economic power, but as a creation born purely out of deep spiritual faith. Despite the passage of centuries, the structure remains strong and enduring. Preserving this magnificent heritage is our collective responsibility, said Prof. Ashutosh Patil, historian, archaeologist, and Assistant Professor in the Department of History and Archaeology at MGM University.

He was speaking during the Heritage Walk and Photo Walk organized at the Aurangabad Caves by the Department of History and Archaeology, MGM University, in collaboration with Aakhyan Foundation, Garware Community Centre, Rotary Club of Chhatrapati Sambhajinagar East, Adguide Media Pvt. Ltd., and the India Tourism Department.

The programme was attended by Sunil Sutawane, Director of Garware Community Centre; Ramakant Rautalle; Om Pardeshi of Adguide Media; Dr. Nivrutti Gajbhare, President of Rotary Club of Chhatrapati Sambhajinagar East; Snehal Patil, Senior Officer, India Tourism Department; along with other distinguished guests.

Elaborating on the historical significance of the site, Prof. Patil said that the Aurangabad Caves represent a two-thousand-year journey of culture, language, trade, and architecture. The caves were situated along an important ancient trade route. He noted that the reference to "Rajatalaka" found in an inscription at the Kanheri Caves is believed to refer to the Aurangabad Caves. Buddhist cave architecture primarily consists of Chaityas (prayer halls) and Viharas (monastic residences). While Viharas served as living quarters for Buddhist monks, stupas were constructed to commemorate revered individuals and preserve their teachings. It was with this spirit that the stupa in Cave No. 4 was carved. He added that Cave No. 4 is the oldest cave in the Aurangabad Caves complex. Besides royal patronage, common people and donors are also believed to have contributed to the development of these caves. Significantly, the Aurangabad Caves were excavated in hard black basalt rock, with certain portions revealing naturally weathered and impure stone.

Speaking on the occasion, Om Pardeshi highlighted that photographing heritage monuments is, in itself, an important form of documentation. He said that when photographs are taken with proper understanding and careful composition, every frame of the caves reflects their artistic and historical grandeur.

The inaugural Shaharnama Heritage Walk received an enthusiastic response from eminent personalities from various fields, history enthusiasts, amateur photographers, and young children, making the event a memorable beginning to the initiative.

--------------------------------------

आपला वारसा जपणे ही आपली जबाबदारी...

: प्रा. आशुतोष पाटील

औरंगाबाद लेणीवर ‘शहरनामा’ चा पहिला हेरिटेज व फोटो वॉक उत्साहात संपन्न

छत्रपती संभाजीनगर, दि.१४ : बौद्ध लेण्यांतील चैत्यगृह हे त्या काळातील धार्मिक वास्तुकलेचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण मानले जाते. चैत्यगृहातील स्तूप हा बौद्ध परंपरेतील एक प्रमुख घटक असून विविध कालखंडांमध्ये त्याच्या रचनेत बदल होत गेले. औरंगाबाद लेणी समूहातील लेणी क्रमांक ४ मधील स्तूप प्राचीन वास्तुकलेचा एक उल्लेखनीय नमुना आहे. औरंगाबाद लेणी समूहातील लेणी क्रमांक ४ मधील स्तूप हे तब्बल दोन हजार वर्षांपूर्वीची रचना असून ही रचना केवळ आर्थिक बळावर नव्हे तर केवळ आंतरिक श्रद्धेतून आकारास आली.‌ शतकानुशतके लोटली तरी ही रचना भक्कमपणे उभी असून आपण आपला हा दैदीप्यमान वारसा जोपासला पाहिजे आणि ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी असल्याचे प्रतिपादन इतिहास व पुरातत्व संशोधक तथा एमजीएम विद्यापीठाच्या इतिहास व पुरातत्व विभागाचे सहाय्यक प्रा. आशुतोष पाटील यांनी यावेळी केले.

एमजीएम विद्यापीठ इतिहास व पुरातत्व विभाग, आख्यान फाऊंडेशन, गरवारे कम्युनिटी सेंटर, रोटरी क्लब ऑफ छत्रपती संभाजीनगर ईस्ट आणि अॅडगाईड  मीडिया प्रा. लि. व भारत पर्यटन विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने औरंगाबाद लेणीवर हेरिटेज वॉक व फोटो वॉकचे आज आयोजन करण्यात आले होते. यावेळी प्रा. आशुतोष पाटील यांनी सर्वांशी संवाद साधला.

यावेळी गरवारे कम्युनिटी सेंटरचे संचालक सुनील सुतवणे, रमाकांत रौतल्ले, अॅडगाइड मीडियाचे ओम परदेशी, रोटरी क्लब ऑफ छत्रपती संभाजीनगर ईस्टचे अध्यक्ष डॉ.निवृत्ती गजभारे, भारत पर्यटन विभागाच्या वरिष्ठ अधिकारी स्नेहल पाटील व सर्व संबंधित उपस्थित होते.

प्रा. आशुतोष पाटील पुढे बोलताना म्हणाले, औरंगाबाद लेणी म्हणजे दोन हजार वर्षांची संस्कृती, भाषा, व्यापार, स्थापत्यकलेचा प्रवास आहे. या लेण्या व्यापारी मार्गावर होत्या. कान्हेरी लेण्यातील असलेल्या शिलालेखात आलेला 'राजतलाक' हा उल्लेख औरंगाबाद लेण्यांचा असावा. बौद्ध लेणीत चैत्य व विहार या अत्यंत महत्त्वाच्या रचना असून त्यापैकी विहार ही बौद्ध भिक्खूंसाठी असलेला निवास होता.‌ तर महनीय व्यक्तींचे अथवा त्यांच्या विचारांचे स्मरण करण्यासाठी स्तूपाची रचना केली जात होती. याच भावनेतून औरंगाबाद लेणी क्रमांक ४ मध्ये स्तूप खोदला गेला, ही लेणी या समूहातील सर्वात प्राचीन लेणी आहे. राजांशिवाय सामान्य व्यक्ती व दात्यांनी औरंगाबाद लेणीत दान दिले असावे. विशेष म्हणजे औरंगाबाद लेणी ही अत्यंत कठीण समजल्या जाणाऱ्या काळ्या बेसॉल्टमध्ये खोदलेली असून काही ठिकाणी दगड दूषित असल्याचे दिसते.

ओम परदेशी यांनी लेणीचा फोटो काढणे म्हणजे डॉक्युमेंटशन असते असे सांगितले. योग्य पद्धतीने व अभ्यासपूर्वक फोटो घेतले तर लेणीची प्रत्येक फ्रेम उत्तम दिसते असे ते म्हणाले.‌

शहरानामाच्या या पहिल्याच हेरिटेज वॉकला विविध क्षेत्रातील मान्यवर, इतिहास अभ्यासक, हौशी फोटोग्राफर, लहान मुलांनी प्रतिसाद दिला.