Chhatrapati Sambhajinagar, September 30: On the occasion of World Tourism Day, Team Shaharnama organised a special heritage walk for students at the world-famous Bibi Ka Maqbara on Tuesday. More than 60 students participated enthusiastically in the initiative. The heritage walk was jointly organised by the Department of History and Archaeology, MGM University; Aakhyan Foundation; Garware Community Centre; AdGuide Media Pvt. Ltd.; the Ministry of Tourism, Government of India; and Team Shaharnama.

Sunil Sutawane, Director of Garware Community Centre; Ramakant Rautalle; Snehal Patil, Assistant Director, India Tourism; and Om Pardeshi of AdGuide Media were present on the occasion.

More than 60 students and teachers from Dnyaneshwar Primary and Secondary School, Begumpura, participated in the walk. The primary objective was to familiarise students with the history, architecture and heritage of their city through an on-site learning experience.

Archaeologist Prof. Ashutosh Patil provided detailed insights into the history, architectural design and cultural significance of Bibi Ka Maqbara. The monument holds a special place among the historical landmarks of Chhatrapati Sambhajinagar. It was built in memory of Dilras Banu Begum, the wife of Mughal emperor Aurangzeb, who was also known as Rabia-ud-Durrani. She passed away in 1657.

During the walk, students learned about the structure of the central dome, the minarets on all four sides, the entrance gateway, the use of marble and the overall architectural planning of the monument. The design of the tomb, surrounded by an intricately carved marble screen at the centre of the structure, helped students understand the distinctive features of the architectural traditions of that period.

Although Bibi Ka Maqbara is often compared with the Taj Mahal, students were also informed about the differences between the two monuments in terms of their periods of construction, materials, architectural techniques and proportions.

The session further highlighted how historical monuments can serve as valuable sources for understanding the past. Through practical examples, students learned how architectural elements such as stonework, arches, domes, lattice screens, water systems and landscape planning reveal different dimensions of history. The importance of Bibi Ka Maqbara, its surroundings and other historical monuments in shaping the historical identity of Chhatrapati Sambhajinagar was also emphasised.

The students actively participated by asking questions and expressing curiosity about the monument. The heritage walk helped them understand that history is not confined to textbooks but remains alive in the buildings, roads, neighbourhoods and cultural heritage around us. Teachers observed that such initiatives help students develop a stronger connection with local history.

Officials from India Tourism, Om Bade and Ashish Kumar Singh, along with teachers Mangal Naikwade, Bharat Zhodpe and R. K. Sathe from Dnyaneshwar School, were also present.

-----------------------------------

हेरिटेज वॉकमध्ये विद्यार्थ्यांनी जाणला बीबी का मकबऱ्याचा इतिहास

विशेष वारसा फेरीत ६० हून अधिक विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग

छत्रपती संभाजीनगर, दि.३० : जागतिक पर्यटन दिनानिमित्त ‘टीम शहरनामा’ने खास विद्यार्थ्यांसाठी मंगळवारी जगप्रसिद्ध बीबी का मकबरा येथे हेरिटेज वॉक घेतला. उपक्रमात ६० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग घेतला. इतिहास व पुरातत्त्व विभाग, एमजीएम विद्यापीठ, आख्यान फाउंडेशन, गरवारे कम्युनिटी सेंटर, अॅडगाइड मीडिया प्रा. लि. आणि केंद्रीय पर्यटन विभाग व टीम 'शहरनामा' यांच्या वतीने हेरिटेज वॉकचे आयोजन करण्यात आले होते. यावेळी गरवारे कम्युनिटी सेंटरचे संचालक सुनील सुतवणे, रमाकांत रौतल्ले, भारत पर्यटन विभागाच्या सहायक निदेशक स्नेहल पाटील, अॅड गाइड मीडियाचे ओम परदेशी उपस्थित होते.

या वारसा फेरीत बेगमपुरा येथील ज्ञानेश्वर प्राथमिक -माध्यमिक विद्यालयाचे ६० हून अधिक विद्यार्थी तसेच शिक्षक सहभागी झाले. विद्यार्थ्यांना आपल्या शहराच्या इतिहासाची, स्थापत्यकलेची आणि वारशाची प्रत्यक्ष स्थळावर जाऊन ओळख करून देणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश होता. पुरातत्त्वज्ञ प्रा. आशुतोष पाटील यांनी विद्यार्थ्यांना बीबी का मकबऱ्याचा इतिहास, स्थापत्यरचना आणि त्यामागील सांस्कृतिक संदर्भ याविषयी सविस्तर माहिती दिली. छत्रपती संभाजीनगर शहराच्या ऐतिहासिक वास्तूंमध्ये बिबी का मकबऱ्याला विशेष स्थान असून, ही वास्तू औरंगजेबाची पत्नी दिलरस बानू बेगम ज्यांना राबिया दुर्रानी असेही म्हटले जाते यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ उभारली आहे. दिलरस बानू बेगम यांचे निधन १६५७ मध्ये झाले होते. यावेळी विद्यार्थ्यांना मकबऱ्याच्या मध्यवर्ती घुमटाची रचना, चारही बाजूंना असलेले मिनार, प्रवेशद्वार, संगमरवराचा वापर तसेच संपूर्ण वास्तूच्या नियोजनाची माहिती देण्यात आली. वास्तूच्या मध्यभागी असलेल्या संगमरवरी जाळीने वेढलेल्या कबरीच्या रचनेतून तत्कालीन स्थापत्यपरंपरेची वैशिष्ट्ये विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आली. बीबी का मकबऱ्याची तुलना ताजमहालाशी केली जाते, मात्र दोन्ही वास्तूंच्या बांधकामाचा कालखंड, वापरलेली साधने, स्थापत्याचे तंत्रज्ञान आणि प्रमाण यामध्ये फरक असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी इतिहास वाचण्याचे एक साधन म्हणून वास्तूकडे कसे पाहावे, याकडेही वेधण्यात आले. दगड, कमानी, घुमट, जाळी, जलव्यवस्था आणि परिसराची रचना यांसारख्या स्थापत्य घटकांतून इतिहासाचे अनेक पदर समजून घेता येतात, हे प्रत्यक्ष उदाहरणांसह विद्यार्थ्यांना सांगण्यात आले. छत्रपती संभाजीनगर शहराच्या ऐतिहासिक ओळखीत बीबी का मकबरा, त्याचा परिसर आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंचे असलेले महत्त्वही यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.

विद्यार्थ्यांनी उत्सुकतेने प्रश्न विचारले. इतिहास हा केवळ पुस्तकांपुरता मर्यादित विषय नसून तो आपल्या आजूबाजूच्या वास्तू, रस्ते, वस्त्या आणि सांस्कृतिक वारशामध्ये जिवंत असल्याची जाणीव या वारसा फेरीतून विद्यार्थ्यांना झाली. इतिहासाची अशी ओळख विद्यार्थ्यांना स्थानिक इतिहासाशी जोडण्यास मदत होत असल्याची प्रतिक्रिया शिक्षकांनी दिली. यावेळी भारत पर्यटन विभागाचे अधिकारी ओम बडे, आशिष कुमार सिंग, ज्ञानेश्वर विद्यालयाच्या शिक्षिका  मंगल नाईकवाडे, भरत झोडपे व आर. के. साठे उपस्थित होते.